Artemis programı kapsamında insanlığı yeniden Ay’a ve gelecekte Mars’a taşımayı hedefleyen Orion uzay aracı, alçak Dünya yörüngesinin ötesindeki derin uzay görevleri için özel olarak tasarlandı. Uzay aracı temel olarak iki ana bölümden oluşuyor: Astronotların yolculuk boyunca yaşayacağı ve Lockheed Martin tarafından üretilen mürettebat modülü ve aracın hareket etmesini, enerji üretmesini ve temel ihtiyaç maddelerini sağlayan, Avrupa Uzay Ajansı (ESA) tarafından geliştirilen Avrupa Servis Modülü. Dev Uzay Fırlatma Sistemi (SLS) roketiyle yola çıkan Orion’un yolculuğu, aslında devasa parçaların adım adım geride bırakıldığı bir süreçten oluşuyor. Roketin taşıyıcı kademeleri fırlatma sırasında geride bırakılıyor, Fırlatma İptal Sistemi (LAS) güvenli irtifaya ulaşıldığında araçtan atılıyor ve yolculuk boyunca kapsüle can veren devasa servis modülü de Dünya atmosferine girmeden hemen önce ayrılarak yanıp kül oluyor. Fırlatılan onca devasa donanımdan geriye kalıp okyanusun sularına sağ salim inen yegâne parça ise bu mürettebat modülüdür. İşte Dünya’ya dönen bu tek parça, insanlı derin uzay keşiflerimizin en kritik halkasını oluşturuyor.
Dört astronotun 21 güne kadar dışarıdan hiçbir destek almadan yaşayabileceği basınçlı mürettebat modülü, dışarıdan bakıldığında geçmişteki Apollo kapsüllerini andırsa da iç donanımı onlara kıyasla tamamen dijital ve moderndir. Astronotlar, cam ekranlı gelişmiş bir kokpit üzerinden tüm kontrolü ellerinde tutabiliyorlar. Kapsülün gövdesi ise yedi adet alüminyum alaşım parçanın yüksek ısıda ergitilmeden pürüzsüzce birleştirilmesiyle oluşturuluyor ve bu yöntem araca olağanüstü bir dayanıklılık sağlıyor. Bu hafif ama güçlü gövde, astronotları uzayın dondurucu soğuğundan, kozmik radyasyondan, güneş fırtınalarından ve uzayda yüksek hızla süzülen minik göktaşlarından koruyan bir kalkan görevi görüyor.
Yerçekiminin neredeyse hiç hissedilmediği uzun görevler boyunca astronotların konforunu ve hayatta kalmasını sağlamak ise kapsül içindeki gelişmiş Çevresel Kontrol ve Yaşam Destek Sistemi’nin sorumluluğundadır. Kabin içindeki sıcaklığı, basıncı ve nemi sürekli dengeleyen bu sistem, havadaki karbondioksiti ve kokuları temizlemek için görev boyunca kendi kendini yenileyebilen özel filtreler kullanıyor. Böylece eski uzay görevlerindeki sürekli filtre değiştirme zorunluluğu da ortadan kalkmış oluyor. Orion, yemek saatleri için de kuru gıdaların içine su ekleyerek onları yenilebilir hale getiren özel su tankları barındırıyor. Astronotların uzayda kas ve kemik erimesi yaşamaması için kabine eklenen kompakt egzersiz cihazı ise hem kardiyo hem de güç antrenmanlarına imkan tanırken; yaşam destek ünitesi spor sırasında ortaya çıkan fazla ısıyı ve nemi anında ortamdan uzaklaştırmayı sağlıyor.
Aracın rotasında ilerlemesi ve çalışmaya devam etmesi ise servis modülüne emanet edilmiştir. Modülün üzerinde yer alan dört adet X şeklindeki güneş paneli kanadı, uzay aracının ihtiyaç duyduğu tüm elektriği Güneş’ten topluyor. Fırlatma anında oluşabilecek olası bir tehlikede astronotların güvenliği ise saniyeler içinde devasa bir itiş gücü üreterek kapsülü roketten hızla uzaklaştırabilen Fırlatma İptal Sistemi (LAS) ile sağlanıyor. Görev bitiminde saatte binlerce kilometrelik hızla Dünya atmosferine giren Orion, dış yüzeyini kaplayan ve yüksek ısıyı emerek yanan “Avcoat” isimli özel ısı kalkanı sayesinde, sürtünmeden kaynaklanan o yakıcı sıcaklıklara dayanarak mürettebatın okyanusa güvenle inmesini sağlıyor.
Bizler genellikle uzay görevlerini sadece roketlerin kalkış anından veya varılan hedeflerden ibaret görüyoruz fakat insanoğlunun uzaydaki sınırlarını aşma çabasının arkasında, o dar alanda Dünya şartlarını kusursuz bir şekilde simüle eden ve astronotları hayatta tutan Orion gibi sistemler yatıyor. Teknolojinin bu detaylarını incelemek, insanlı görevlerin arkasındaki devasa emeği fark etmemize olanak tanıyor.
Yazar: Beyza Yalçın
Kaynakça: https://www.nasa.gov/reference/spacecraft-components/
“Orion Spacecraft Overview”, Lockheed Martin Deep Space Exploration Programs.
“European Service Module (ESM)”, European Space Agency (ESA) Fact Sheets.
“NASA’s Deep Space Exploration System: The Orion Spacecraft”, NASA Official PressMaterials