Bugüne kadar astronotlarla yapılan röportajlarda genellikle işin teknik boyutu ön planda gösterilmiş, astronotların yaşadığı fiziksel ve psikolojik zorluklar perde arkasında kalmıştır.
Uzayda insan vücuduna neler olabileceğini NASA 50 yıldan uzun bir süredir araştırıyor, astronotları sağlıklı ve güvende tutmak için uygun prosedürleri, cihazları ve stratejileri araştırmasına göre belirliyor. Mühendisler araştırmaya göre daha adaptif ve güvenli giysiler, uzay araçları tasarlarken astronotlar ise fiziksel ve psikolojik dengelerini koruyabilmek adına birçok eğitim alıyor.
Bu çalışmalar aynı zamanda NASA’nın gelecek planları olan Ay ve Mars görevleri için de kilit nokta değerinde. Bu tarz uzun görevler için astronotların psikolojik ve fiziksel dengesinin korunması bazen görevin kendisinden daha zor ve komplike olabiliyor. Örnek olarak, ULUSLARARASI UZAY İSTASYONU(ISS)’nda hemen hemen 1 yıl geçiren Scott Kelly dönüşünün ardından psikolojik bir teste tabii tutuluyor ve değerleri ikiz kardeşi eski astronot Mark Kelly ile karşılaştırılıyor.
Twins Study adı verilen bu çalışma NASA’nın planladığı uzun süreli görevler için önemli bir kaynak niteliği kazanıyor. Çalışma sonucunda, Scott Kelly’nin Dünya’da kalan ikiz kardeşi Mark Kelly’ye kıyasla tepki süresinin yavaşladığı, dikkatini ve odağını toplamakta zorlandığı ve işlem hızının azaldığı tespit edildi. Psikologlar bunu kronik stres, uyku bozukluğu, mikrogravite ve izolasyon gibi durumlarla ilişkilendirdi. Aynı zamanda Scott Kelly’nin günlüklerinde ağaçları, doğa kokusunu özlediği hatta rüyasında ağaçları gördüğüne dair yazılar yazdığı tespit edildi. Geçmişte başka bir kozmonot duvarlara ağaç fotoğrafları astığı için gündeme gelmişti. Bu psikolojik izolasyon açısından güçlü bir örnek oluşturuyor.
Astronotlar strese adapte olabiliyor ancak uzun vadede bu karar verme, odak ve reaksiyon gibi durumları etkiliyor. Aynı zamanda güneşi günde yaklaşık 16 kere görmeleri biyolojik saati kırıp uyku ve stres bozukluklarına sebep olabiliyor.Bütün bunlar, Artemis gibi görevlerde psikolojik zorlukların ne kadar kritik role sahip olabileceğini gösteriyor.
Bir o kadar fiziksel zorlukla da karşı karşıyalar. Astronotlar görev boyunca kas, kemik kaybı, yüksek radyasyon, yerçekiminin olmaması dolayısıyla kardiyovasküler etkiler, mikrogravite ve uyku ve biyolojik ritim bozuklukları gibi fiziksel zorluklarla mücadele ediyor. Görev başlangıcında uzaya adaptasyon ve görev sonunda tekrardan Dünya şartlarına adaptasyon da astronotlar için zor olabiliyor. Röportajlarda sanki yer çekimi yokmuş gibi ellerindekileri havaya bırakıp yere düşürmeleri de buna basit bir örnek oluşturuyor.
Artemis görevi bu durumda resmen bir sınav rolü oynuyor. Astronotlar, bugüne kadar Dünya’dan en uzak göreve gidiyorlar. Mürettebatın maksimum düzeyde izole olacağı, iletişim aksaklıklarının olacağı, fazlasıyla radyasyona maruz kalacağı, ay çevresinde düşük yer çekimi etkileri yaşayacağı ve uçuş boyunca psikolojik baskıya maruz kalacağı uzun bir görevden bahsediyoruz.
Artemis’te yukarıda bahsettiğim uzun görevlerin zorluklarının yanı sıra astronotlar, Dünya’nın manyetik alanından uzaklaştı ve Ay yörüngesinde dolandı. Bu astronotların Güneş Rüzgarlarına karşı savunmasız bıraktı. Yüksek enerjili bu rüzgarlar bazı parçacıkları ışık hızına çok yakın düzeylere kadar hızlandırabilecek güçteydi. Bu yüksek hızlı parçacıklar uzay aracı içerisindeki radyasyon seviyelerini yükseltebilirdi, bu da kanser gibi çok ciddi sağlık problemlerine sebep oluşturabilirdi.
Belki birçoğumuz bir gün astronot olmanın hayalini kuruyoruz ve astronotlara özeniyoruz. Tabii bunu düşünürken genel olarak olumlu yönlere odaklanıyoruz. Ancak bu olumlu yönlerin yanında yukarıda örneklerle incelediğimiz korkunç durumlara sebebiyet verebilecek birçok olumsuzluk da var. Yargılamamızı yaparken bu durumları da göz önünde bulundurmak bize daha objektif bir bakış açısı kazandıracaktır.
Yazar: Oğuz Ata Gürbüz
Kaynakça: https://www.nasa.gov/humans-in-space/living-in-space/, https://www.nasa.gov/humans-in-space/the-human-body-in-space/, https://www.nasa.gov/humans-in-space/twins-study/faqs-nasa-twins-study/, https://science.nasa.gov/missions/artemis/artemis-2/to-protect-artemis-ii-astronauts-nasa-experts-keep-eyes-on-sun/