Dev kertenkeleleri silip süpüren olay, köpekbalığı ve vatoz türlerinde yalnızca sınırlı bir düşüşe yol açtı.
Bu grafik, son 145 milyon yıl boyunca köpekbalığı ve vatoz türlerinin çeşitliliğini gösteriyor. Dikey eksen olan “Tür çeşitliliği”, okyanuslarda yaşayan bu iki hayvan grubunun tür sayısını ifade ediyor.
Yapay zekâ (AI) kullanan çığır açıcı bir çalışma, 66 milyon yıl önce dinozorları yok eden asteroid çarpmasının, köpekbalığı ve vatoz türlerinde yalnızca mütevazı bir azalmaya neden olduğunu ortaya koydu. Bu sonuçlar, söz konusu olayın okyanuslardaki yaşamı ne ölçüde etkilediğine dair önceki görüşlerle çelişiyor.
Çalışmaya Swansea Üniversitesi öncülük etti. Araştırmacılar, yapay zekâ modellerini köpekbalıkları ve vatozlara ait en kapsamlı fosil veri setiyle birleştirdi. Bu sayede, 145 milyon yıllık bir zaman diliminde bu canlıların tür sayılarını haritalayarak, evrimsel geçmişlerine dair bugüne kadarki en ayrıntılı uzun dönemli tabloyu oluşturmayı başardılar. Peki ne buldular? Araştırmacılar, dört temel sonuca ulaştı. Birincisi, günümüzle karşılaştırılabilir tür sayılarının, Kretase Dönemi’nde—yani 100 milyon yıldan daha önce—zaten mevcut olduğu belirlendi. İkincisi, asteroid çarpmasının bu gruplarda yarattığı düşüşün yalnızca %10 olduğu görüldü. Bu oran, kuş olmayan dinozorların ve pek çok deniz yırtıcısının yaşadığı kitlesel yok oluşa kıyasla oldukça küçük. Üçüncüsü, köpekbalığı ve vatoz türlerinin sayısı Orta Eosen’de, yaklaşık 50 milyon yıl önce, zirveye ulaştı. O dönemde okyanuslar, bugünkünden çok daha fazla türe ev sahipliği yapıyordu. Son olarak, bu zirveden sonra köpekbalığı ve vatoz çeşitliliği %40’tan fazla azaldı.
Anahtar yapay zekâydı: Önceki çalışmalar bu desenleri ortaya koyamamıştı. Ancak fosil kayıtlarındaki mekânsal ve zamansal sapmaları düzelten gelişmiş yapay zekâ yöntemleri ve buna ek olarak yeni fosil veri seti, bu sonuçları görünür kıldı.
Çalışmanın baş yazarı Catalina Pimiento (Swansea Üniversitesi Biyobilimler Bölümü ve Zürih Üniversitesi Paleontoloji Bölümü) şöyle açıklıyor: “Yüzlerce çalışmayı inceleyerek fosil köpekbalığı ve vatoz buluntularına ait yeni ve titizlikle derlenmiş bir veri seti oluşturduk. Verileri çıkardık, doğruladık ve tutarsızlıkları giderdik. Böylece son 145 milyon yılı kapsayan, küresel ölçekte bir fosil sentezi elde ettik.”
Eş-yazar Daniele Silvestro (ETH Zürih) ise ekliyor: “Ardından, fosil kayıtlarının düzensiz ve eksik doğasını tanıma ve düzeltme konusunda çok daha başarılı yeni bir yapay zekâ yöntemi uyguladık. Önceki yaklaşımlar genel örnekleme farklarını hesaba katabiliyordu; ancak fosillerin coğrafi bölgeler ya da türler arasında eşit olmayan biçimde toplanmasını ayırt edemiyordu. Bizim modelimiz bu kalıpları öğrenebiliyor—örneğin belirli bir bölgede daha az fosil bulunmasının, gerçek bir biyolojik gerilemeden ziyade sınırlı örnekleme sonucu olabileceğini fark edebiliyor.”
Current Biology dergisinde yayımlanan bulgular, köpekbalığı ve vatozları uzun vadeli evrimsel bağlam içinde değerlendirmeye yardımcı oluyor.
Pimiento sözlerini şöyle tamamlıyor: “Günümüzün köpekbalıkları ve vatozları, fosil kayıtlarda ancak yakın zamanda görünür hâle gelen yok oluşlar da dâhil olmak üzere, uzun bir değişim tarihinin hayatta kalanlarıdır. Son 40–50 milyon yıldır çeşitlilikleri aşağı yönlü bir seyir izliyor. Bu uzun dönemli düşüş bugün oldukça önem teşkil ediyor çünkü modern köpekbalıkları ve vatozlar zaten azalmış bir başlangıç düzeyinden yola çıkıyor. Yani aşırı avlanma ve iklim değişikliği gibi insan kaynaklı baskılarla, sağlıklı ve gelişen bir grup olarak değil on milyonlarca yıl içinde önemli bir evrimsel potansiyeli yitirmiş bir topluluk olarak karşı karşıyalar. Geçmişlerini anlamak, bugün hâlâ sahip olduğumuz türleri korumanın ne kadar hayati olduğunu daha net görmemizi sağlıyor.”
Yazar: Aysima Kavak
Kaynak: https://www.astronomy.com/science/the-asteroid-that-killed-the-dinosaurs-was-a-bit-selective/