Yıldızlar doğumlarından ölümlerine kadar dönüşlerindegenelde 100 ila 1000 kat yavaşlama yaşıyor. Misal Güneş’imizin toplam açısal momentumu azaldı, bunun temel sebebi zaman içinde güneş rüzgarları ile atılan madde. Bu olguyu gözlemleyen astronomlar; manyetik alan ve plazma akışının etkileşiminin, yıldızların yavaşlamasının en kolayyolu olduğunu teoriye döktü.
Bu hız değişiminin sebebi astronomların kafasını uzun süredir meşgul etmekle beraber gözlemsel astrosismoloji tekniği, ki bir yıldızın doğal salınım frekanslarıyla ilgilenir, galaksimizdeki yıldızların iç dönme hızlarını ve manyetik alanlarını ölçmemizi mümkün kıldı. Galaksimizin yıldız popülasyonunun incelenmesi ile ortaya konan tablo, mevcut teorilerin radikal dönme yavaşlamasının oluşumunu açıklamada yetersiz olduğunu gösteriyor.
Astrosismolojideki gelişmelerden ve araştırmacıların çalıştırdığı üç boyutlu güneş konvektif bölgesinin simülasyonlarından ilham alan Kyoto Üniversitesi araştırmacıları, manyetik alanların dev yıldızların iç dönmelerini nasıl etkilediğini incelemeye başladılar. “İngiltere ve Avustralya’daki eş yazarlarımız dev yıldızların çekirdek çökmesi için halihazırda üç boyutlu manyetik ve hidrodinamik simülasyonlar çalıştırdılar. Dev yıldızın konvektif alanıiçindeki akışın güneş konvektif alanı ile benzer geliştiğini öngörüyorduk” diyor Ryota Shimada.
Dev yıldızın üç boyutlu simülasyonu ile araştırmacılar;manyetik alan, dönüş ve konveksiyon arasındaki kompleksetkileşmeleri doğrudan inceleme şansı yakaladı. Sonuçta içdönme ve manyetik alanın eş zamanlı evrimini doğrulandı, güneş dinamosunu andırır şekilde. Güneş dinamosu derken Güneş’imizin manyetik alanını koruyan enerji prosesi kast edilmekte. Araştırmacı ekibi yıldızın iç dönmesinin zamanla olan evrimini matematiksel olarak tahmin etmeyi başardı.
Simülasyonlarının ortaya koyduğu üzere konveksiyonelhareketlerin hız ve yönü, yıldızın dönüşü ve manyetik alanı tarafından doğrudan etkilenmekte, dolayısıyla dönüş yavaşlıyor veyahut bazen hızlanıyor. Ekip konveksiyon, dönüş ve manyetik alan etkileşimlerini açısal momentumun taşınımına yönelik modele dönüştürebildi; bu taşınımınmanyetik alanın geometrisiyle doğrudan bağlantılı olduğunu ortaya koydu. Eş yazarlardan Lucy McNeill “Bazı manyetik alan konfigürasyonlarının çekirdeğin dönüşünü hızlandırdığını keşfetmeyi beklemiyorduk, bu bağlamda yıldızın özelliklerine göre son dönüş hızı değişkenlik gösteriyor.”
İleri yanma fazlarında manyetik açısal momentumun taşınımıüzerine bulundukları keşifler, solar tip yıldızların dönüşüne yönelik geliştirilen teorilerin evrensel nitelikte olabileceğine işaret ediyor. Sonraki süreçte araştırma ekibi, düşük ve yüksek kütleli yıldızların tüm yaşam döngüleri boyunca gösterdikleri dönmelerin tahmini üzerine simülasyonlar geliştirmeyi planlıyor.
Yazar: Yaman Efe Yılmaz
Kaynakça: https://www.kyoto-u.ac.jp/en/research-news/2026-04-28-0