11 Mart 1811 tarihinde Fransa’nın Saint-Lô şehrinde doğmuş olan Urbain Jean Joseph Le Verrier, matematikçi ve astronomdur. Paris’teki École Polytechnique’de eğitiminin ilk aşamalarında kimya ile ilgilense de daha sonrasında matematiğe merak salmış ve Paris Gözlemevi’nde çalışmalar yapmıştır. Özellikle gök mekaniği ile ilgili çalışmalarıyla bilim tarihinde önemli bir yer edinmiştir. Günümüzde ise en çok Güneş Sistemi’nin sekizinci gezegeni olan Neptün’ün keşfi ile hatırlanmaktadır.
Neptün’ün varlığına dair ilk işaretler, 19. yüzyılın ortalarına doğru Uranüs’ün yörüngesinde gözlemlenen sapmalar olmuştur. Ancak bu sapmalar ilk başta başka bir gezegene dair kanıt olarak görülmemiştir. Le Verrier ise yıllarca üzerinde çalıştığı matematiksel hesaplamalarla Uranüs’ün yörüngesindeki düzensizliklerin, daha önce gözlemlenmemiş başka bir gezegenden kaynaklandığını ileri sürdü.
1846 yılına gelindiğinde yaptığı ayrıntılı hesaplamalara dayanarak bu yeni gezegenin konumunu neredeyse kusursuz bir şekilde tahmin etti. Ardından hesaplamalarını Berlin Gözlemevi’ne gönderdi ve Alman gökbilimci Johann Gottfried Galle, bu hesaplamalar sayesinde Neptün’ü gözlemlemeyi başardı. Bu sayede tarihte ilk defa bir gök cismi doğrudan gözlemle değil, matematiksel hesaplamalarla bulunmuş oldu.
Le Verrier bu keşfiyle hem matematiğe hem astronomiye yeni bir soluk getirdi. Gök mekaniğinin güvenilirliğini kanıtladı ve matematiğin evreni anlamada ve keşfetmede güçlü bir yöntem olduğuna dair fikirleri artırdı. Le Verrier’in gök bilimi ile ilgili önemli çalışmalarından bir diğeri ise Merkür’ün dönüşüyle ilgilidir. 1859’da yaptığı hesaplamalar sonucunda Merkür’ün Güneş çevresindeki yörüngesel hareketindeki yavaşlamanın yalnızca Newton mekaniği ile açıklanamayacağını ileri sürdü. Merkür’ün hareketini açıklamak için de daha önce gözlemlenmemiş bir “Vulcan” adını verdiği bir gezegenin varlığını öne sürdü ancak böyle bir gezegenin olmadığı daha sonrasında anlaşıldı.
Sonuç olarak Urbain Le Verrier yalnızca Neptün’ün keşfiyle değil, aynı zamanda gök mekaniği ve matematiğin bilimsel araştırmalardaki rolünü güçlendirmesiyle de tarihe geçmiştir. Onun çalışmaları, gözlemin ötesinde akıl yürütme ve hesaplamaların da evreni anlamada ne kadar etkili olabileceğini göstermektedir. 23 Eylül 1877’de Paris’te hayatını kaybeden Le Verrier gökyüzünü anlamamızı sağlayan çalışmalarıyla bugün hala yaşamaktadır.
Yazar: Beyza Turpçu