Halley Kuyruklu Yıldızı’na ismini veren astronom Edmond Halley 14 Ocak 1742 tarihinde bugün vefat etmiştir.
Oxford Üniversitesi’nde geometri profesörü olan Edmond Halley, astronomi, fizik ve jeofizik alanlarında yaptığı çok sayıda çalışmayla bilim tarihine önemli katkılarda bulunmuştur. 29 Ekim 1656’da Londra, Haggerston’da doğmuştur. Babası sabun ve tuz üretimiyle uğraşan, varlıklı bir tüccardı ve yaşamı boyunca Halley’e maddi destek sağlamıştır. 1676–1677 yılları arasında Atlas Okyanusu’ndaki Saint Helena Adası’na giderek burada ilk gözlemevini kurmuş ve güney yarımküreye ait yıldız haritasını hazırlamıştır. İngiltere’ye geri dönüşünde Kral II. Charles’ın desteğiyle Oxford Üniversitesi’nden yüksek lisans derecesi almıştır.
Edmond Halley ile Isaac Newton arasında yakın bir dostluk vardı. Halley, Newton’un Philosophiæ Naturalis Principia Mathematica (1687) adlı eserinde bahsettiği yer çekimi ve hareket yasalarının yayımlanmasında Newton’u teşvik etmiştir. Sonrasında Newton’un ortaya koyduğu yasaları kullanarak Jüpiter ve Satürn’ün kuyruklu yıldız yörüngeleri üzerindeki yer çekimsel etkilerini hesaplamıştır. Bu çalışmalar doğrultusunda Halley, kuyruklu yıldız gözlemlerine yoğunlaşmıştır.
Halley; 1456 yılına ait kayıtların yanı sıra, Petrus Apianus’un 1531 ve Johannes Kepler’in 1607 yıllarındaki kayıtlarını inceleyerek, bu gözlemlerin aynı kuyruklu yıldıza ait olduğunu ileri sürmüştür. Bu gök cisminin yaklaşık 72–80 yıl arayla ortaya çıktığını hesaplamış, 1682 yılındaki geçişini bizzat gözlemlemiş ve bir sonraki geçişin 1758 yılında gerçekleşeceğini öngörmüştür. Eylül 1758’de kuyruklu yıldız gözlemlenmiş ve Halley Kuyruklu Yıldızı adıyla anılmaya başlanmıştır, ancak Halley bunu görecek kadar yaşamamıştır.
Gelgitler ve alize rüzgârları üzerine yaptığı çalışmalar sayesinde jeofiziğin kurucularından biri olarak kabul edilmektedir. Bu kapsamda tarihsel jeoloji ile pınarların ve yer altı su kaynaklarının oluşum nedenleri üzerine araştırmalar yürütmüştür. Dünya’nın manyetik alanı ile sürekli olarak ilgilenmiş, bu alanda genel bir teori geliştirmeye çalışmış ve her bir yarım kürenin kutup manyetizmasının belirlenmesine yönelik deneyler gerçekleştirmiştir. Ayrıca barometrik basınç ile hava durumuarasındaki ilişkiyi ele alan çalışmalar yayımlamıştır. Fizik alanında ise optik üzerine bir makale yayımlamış ve merceklerin odak noktalarının belirlenmesine ilişkin çalışmalarda bulunmuştur. Bunun yanı sıra navigasyon alanındaki çalışmaları, astronomi ve manyetik bilimlerle doğrudan ilişkili olarak değerlendirilmiştir.
Sonuç olarak, Edmond Halley yalnızca Halley Kuyruklu Yıldızı ile değil; disiplinler arası alanlarda gerçekleştirdiği araştırmalar ve çalışmalar sayesinde bilim tarihine önemli katkılar sağlamış bir bilim insanıdır.
Yazar: İlayda Kılınç
Kaynaklar: https://en.wikipedia.org/wiki/Edmond_Halley?wprov=sfti1https://web.archive.org/web/20110805120153/http://www.seds.org/messier/xtra/Bios/halley.htmlhttps://en.wikipedia.org/wiki/Halley%27s_Comethttps://galileo.library.rice.edu/Catalog/NewFiles/halley.htmlhttps://scienceworld.wolfram.com/biography/Halley.html