Nedir Bu Kuasarlar?
1954 yılında Guillermo Haro ve meslektaşları tarafından keşfedildiğinde, TON 618’in çok parlak ancak uzak olmayan bir yıldız olduğu zannedilmişti. Fakat 1970’lerde yapılan gözlemler, onun aslında bir kuasar olduğunu ortaya çıkardı. Kuasarlar, merkezlerinde muazzam kütleli bir karadelik bulunan inanılmaz aktif galaksi çekirdekleridir. Karadelik çevresindeki maddeyi sömürdükçe meydana gelen “birikim diski” , sürtünme ve kütleçekimsel sıkışma nedeniyle trilyonlarca derece sıcaklığa ulaşarak bütün galaksiyi gölgede bırakan süperötesi bir enerji yayar.
66 Milyar Güneş Kütleli Bir Dev
TON 618, “ultra kütleli karadelik” klasmanında değerlendirilir.
Karşılaştırma: Samanyolu galaksimizin merkezindeki Sagittarius A* karadeliğinden tam tamına 15.300 kat daha kütlelidir.
Boyut: TON 618’in olay ufku yaklaşık 390 milyar kilometre çapındadır; bu, Güneş ile Neptün arasındaki mesafenin 80 katından fazlasına denk gelir! Eğer Güneş Sistemi’ni (Oort Bulutu dahil) bir top gibi içine fırlattığımızı varsayarsak, TON 618 bu kütleyi umursamazdı bile; momentumunda veya yükünde kayda değer herhangi bir değişim gerçekleşmezdi.
Zamanda Yankı: TON 618’in Ölçüsü
NASA ve ESA’nın da kullandığı “Yankı Haritalama” tekniğiyle, merkezi parlamanın çevredeki gaz bulutlarına ulaşma süresini (zaman gecikmesi) ölçüyoruz. Bu mesafe verisini, gazların spektral çizgilerindeki Doppler genişlemesinden (hız) elde edilen bulgularla birleştirdiğimizde, kütleyi hassas bir teknikle ölçebiliyoruz.
10 Milyar Yıl Geriden Gelen Işık
TON 618’den gelen ışığın dünyamıza ulaşması tam 10,8 milyar yıl alır. Biz gözlerimizi ona çevirdiğimizde, aslında evrenin en genç dönemlerine bakmış oluyoruz. Merkezi kuasar o kadar devasa bir parlaklığa sahiptir ki, içinde bulunduğu galaksinin parlaklığının esamesi dahi okunmaz; bu yüzden dünyamızdan bakıldığında ana galaksisini tanımlamak imkansızlığın sınırlarındadır. Öyle bir parlaklık ki Güneş’in tam 140 trilyon katı güçle ışıldar.
Bu Denli Bir Devasalık Nasıl Meydana Gelmiş Olabilir? (Oluşum Hipotezleri)
Modern fiziğe göre, TON 618 gibi bir devin tek bir yıldızın çökmesiyle oluşması imkansızdır. Bilim insanları üç ana senaryo üzerinde duruyor: İlkel Karadelikler: Büyük Patlama’dan hemen sonra, yüksek yoğunluklu bölgelerin doğrudan çökmesiyle oluşmuş olabilirler.
Karadelik Birleşmeleri: Milyarlarca yıl boyunca birçok süper kütleli karadeliğin çarpışarak tek bir dev oluşturması.
Doğrudan Çökme: Devasa hidrojen bulutlarının yıldızlaşmadan, direkt ultra kütleli bir karadeliğe evrilmesi.
UZAYDAN GELEN FISILTILAR
TON 618, EVRENDE FİZİKSEL OLARAK MEYDANA GELEBİLECEK BİR KARADELİĞİN TEORİK MAKSİMUM SINIRLARINDA KONUMLANIR. BİLİM İNSANLARINA GÖRE, BİR KARADELİĞİN KÜTLESİ BU LİMİTİN (AŞAĞI YUKARI 100 MİLYAR GÜNEŞ KÜTLESİ) ÜZERİNE ULAŞTIĞINDA, ETRAFINDAKİ BİRİKİM DİSKİ ARTIK STABİL KALAMAZ VE KARADELİĞİN BÜYÜMESİ DURAKLAR.
Yazar: Emre Kerim Saraçoğlu
Tasarım: Eftun Zeren Esen
Kaynakça: Evrim Ağacı: TON 618: Evrenin Bilinen En Büyük İkinci Kara Deliği!, NASA Science: Black Hole Basics, ESA/Hubble: Black Holes and Quasars, Wikipedia: TON 618